Sözleşmelerde Faiz: Haklarınızı ve Sınırları Bilin
Alacaklarınızı güvence altına almanın en etkili yollarından biri faizdir. Ancak Türk Borçlar Kanunu, sözleşme özgürlüğüne fahiş faiz oranlarının önüne geçmek için net sınırlar koymuştur. Bu sınırlara uymayan sözleşme maddeleri geçersiz sayılabilir. p>
Faiz Türleri ve Yasal Üst Sınırları
Türk Borçlar Kanunu (TBK), sözleşmelerde uygulanabilecek faizi iki ana başlıkta ele alır: Borcun normal vadesi içinde işleyecek olan "Akdî Faiz" ve borcun vadesinde ödenmemesi durumunda işlemeye başlayacak olan "Temerrüt Faizi". Kanun koyucu, her ikisi için de ayrı yasal üst sınırlar belirlemiştir.
Temel Kural: Yasal Faiz Oranı
Tüm hesaplamaların temeli, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun ile belirlenen "Yasal Faiz Oranı"dır. Sözleşmenizde hiçbir faiz oranı belirtilmemişse, bu oran otomatik olarak uygulanır. Sözleşmeye yazabileceğiniz oranlar da bu temel orana göre sınırlıdır.
1. Akdî Faiz (Anapara Faizi) Sınırı - TBK Madde 88
Akdî faiz, borç ilişkisi devam ederken anaparaya işleyen, kararlaştırılmış faizdir (örn: bir borç sözleşmesindeki aylık faiz). Bu faiz oranı için kanunun getirdiği sınır şöyledir:
Yasal Üst Sınır: Yasal Faizin %50 Fazlası
Sözleşme ile kararlaştırılacak yıllık akdî faiz oranı, o tarihte geçerli olan yasal faiz oranının yüzde elli (%50) fazlasını aşamaz.
Örnek: Yasal faiz oranının yıllık %9 olduğunu varsayalım. Sözleşmenize yazabileceğiniz en yüksek akdî faiz oranı: %9 + (%9'un %50'si olan %4.5) = %13.5'tir. Bu oranı aşan kısım geçersiz sayılır.
2. Temerrüt Faizi (Gecikme Faizi) Sınırı - TBK Madde 120
Temerrüt faizi, borçlunun borcunu vadesinde ödememesi (temerrüde düşmesi) halinde işlemeye başlayan gecikme faizidir. Kanun, alacaklıyı korumak için burada daha yüksek bir sınıra izin verir:
Yasal Üst Sınır: Yasal Faizin %100 Fazlası
Sözleşme ile kararlaştırılacak yıllık temerrüt faizi oranı, o tarihte geçerli olan yasal faiz oranının yüzde yüz (%100) fazlasını aşamaz.
Örnek: Yasal faiz oranının yıllık %9 olduğunu varsayalım. Sözleşmenize yazabileceğiniz en yüksek temerrüt faizi oranı: %9 + (%9'un %100'ü olan %9) = %18'dir. Bu oranı aşan kısım geçersizdir.
Önemli Bir Kural:
Eğer sözleşmenizde akdî faiz oranı belirlemiş (%13.5 gibi) ama temerrüt faizi belirlememişseniz, temerrüt durumunda akdî faiz oranı (%13.5) işlemeye devam eder.
Geçmişe Yürüme Kuralı ve Görülmekte Olan Davalara Etkisi
Hukukun temel ilkelerinden biri "kanunların geçmişe yürümemesi"dir. Yani, bir sözleşme yapıldığında geçerli olan kanunlar, o sözleşme için uygulanır. Ancak kanun koyucu, fahiş faiz gibi konuları kamu düzeninden saydığı için önemli bir istisna getirmiştir.
6101 sayılı Yürürlük Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca, TBK'nın faize ilişkin 88. ve 120. maddelerindeki bu sınırlayıcı hükümler, kanun yürürlüğe girdiğinde "görülmekte olan davalarda" da uygulanır. Yani, eski kanun zamanında yapılmış fahiş faizli bir sözleşmeye dayalı bir alacak davası halen devam ediyorsa, mahkeme yeni kanundaki bu üst sınırları dikkate alarak hesaplama yapar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararları da bu yöndedir.
Sözleşmelerinizi Yasal Güvenceye Alın
Sözleşmelerinizde belirlediğiniz faiz oranlarının yasal sınırlar içinde kalması, olası bir davada hak kaybı yaşamanızı önler. Sözleşmelerinizi hazırlamadan veya imzalamadan önce mutlaka hukuki danışmanlık alın.
Sözleşme Danışmanlığı Alın