Akıl Sağlığı Raporu Nereden ve Nasıl Alınır? | Adım Adım Rehber

Tapu, noter, vasiyetname gibi hukuki işlemler için zorunlu olan akıl sağlığı (sağlık kurulu) raporunun nereden ve nasıl alınacağını, randevu sürecinden fotoğraflı rapor gerekliliklerine kadar tüm detaylarıyla anlatıyoruz.

Tapu, Noter ve Vasiyetname İşlemlerinde Akıl Sağlığı (Akli Meleke) Raporu

Tapu devirleri, gayrimenkul satış vaadi, vasiyetname tanzimi, vekâletname verilmesi, ölünceye kadar bakma ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri gibi yüksek hukuki sorumluluk doğuran işlemlerde; tarafların işlem anında ayırt etme gücüne (fiil ehliyetine) sahip olduğunu tevsik etmek amacıyla Sağlık Bakanlığı mevzuatına uygun akli meleke / durum bildirir sağlık raporu talep edilmektedir.

Önemli Uyarı: "Akli Meleke Raporu" ile "Sağlık Kurulu (Heyet) Raporu"nu Karıştırmayınız!

Uygulamada en sık yapılan hata; noter ve tapuda istenen tek hekim onaylı akli meleke raporu yerine, haftalar sürebilen çok branşlı genel heyet raporu veya engelli sağlık kurulu raporu için randevu alınmasıdır. Tapu ve noter işlemlerinde kural olarak aranan belge; kamu hastanesindeki Psikiyatri Uzmanı tarafından klinik muayene ile aynı gün içinde tanzim edilen "Durum Bildirir Akli Meleke Raporu"dur.

Her iki rapor türünün kapsamı, yetkili hekimleri ve geçerlilik süreleri arasındaki kritik ayrımları öğrenmek için Akli Meleke Raporu ile Sağlık Kurulu Raporu Arasındaki Hayati Farklar Rehberi'mizi inceleyebilirsiniz.

Raporun Alınabileceği Yetkili Sağlık Kuruluşları

Noterlikler ve Tapu Müdürlükleri nezdinde hukuki geçerliliği haiz akıl sağlığı raporları yalnızca kamuya ait yetkili sağlık kurumlarından temin edilmelidir:

Sağlık Bakanlığı’na bağlı Devlet Hastaneleri ve Şehir Hastaneleri
Eğitim ve Araştırma Hastaneleri
Üniversite (Tıp Fakültesi) Hastaneleri
Ruh Sağlığı ve Hastalıkları (Psikiyatri) Hastaneleri

Özel Hastane ve Aile Hekimliği Kısıtlaması: Tapu Müdürlükleri ve Noterlikler, taşınmaz mülkiyetini veya geniş yetkili vekâletnameleri konu alan tasarrufi işlemlerde özel hastanelerden alınan raporları kesinlikle kabul etmemektedir. Aile hekimlikleri ise Sağlık Bakanlığı mevzuatı gereğince tasarrufi işlemlere esas akli meleke raporu düzenlememekte; vatandaşı yetkili bir kamu hastanesinin Psikiyatri (Ruh Sağlığı ve Hastalıkları) Uzmanına sevk etmektedir.

Başvuru, Resmi Sevk Yazısı ve Randevu Süreci

Hastanede yanlış birimlere müracaat etmemek ve bürokratik gecikmelerin önüne geçmek adına aşağıdaki adımların sırasıyla izlenmesi gerekmektedir:

Resmi Sevk / Talep Yazısının Temini: İşlem yapılacak Noterlikten veya Tapu Müdürlüğü’nden, hastane başhekimliğine hitaben yazılmış "Hukuki işlem amaçlı akli meleke / durum bildirir sağlık raporu tanzimi" konulu resmi sevk yazısı alınmalıdır. Bu yazı, hastanede doğrudan adli/idari rapor kaydının açılmasını sağlar.
Randevu ve Doğru Poliklinik Seçimi: MHRS (www.mhrs.gov.tr) veya ALO 182 üzerinden randevu alınırken "Engelli Sağlık Kurulu" yerine "Ruh Sağlığı ve Hastalıkları (Psikiyatri)" polikliniği tercih edilmelidir. Noter/tapu sevk yazısı bulunan vatandaşlar, birçok kamu hastanesinde sabah erken saatlerde Sağlık Kurulu Kayıt Birimi’ne şahsen başvurarak da aynı gün için muayene kaydı açtırabilmektedir.
KVKK ve Onam Formu: Başvuru sırasında işlemin hukuki niteliği belirtilmeli ve mevzuat gereği aydınlatılmış onam formu imzalanmalıdır.

Raporun Geçerlilik Süresi ("İşlem Günü / Aynı Gün" İlkesi)

Türk Medeni Kanunu’nun 13 ve 15. maddeleri uyarınca fiil ehliyeti ve temyiz kudreti hukuki işlemin (tasarrufun) yapıldığı kesin anda mevcut bulunmalıdır.

Aynı Gün Zorunluluğu: Noterlikler ve Tapu Müdürlükleri, akli meleke raporlarının hukuki işlemin gerçekleştirileceği günün sabahında alınmış olmasını şart koşar. Geçmiş tarihlerde (günler veya haftalar önce) alınmış raporlar, işlem anındaki zihinsel melekeleri tam olarak tevsik etmediği gerekçesiyle noterlerce ve tapu müdürlüklerince kabul edilmemektedir.

Muayene, Değerlendirme ve Tanzim Aşamaları

Kimlik belgesi ve resmi sevk yazısı ile hastaneye müracaat edilerek muayene kaydı açılır.
Psikiyatri uzmanı tarafından ilgilinin yönelim (oryantasyon), bellek, muhakeme ve algılama fonksiyonları klinik muayeneye tabi tutulur.
Hekimin lüzum görmesi halinde Mini Mental Durum Değerlendirme Testi (MMSE) veya nörolojik tetkikler uygulanır.
Kişinin işlem ehliyetinin tam olduğu tespit edildiğinde "Fiil ehliyetine haizdir / Hukuki işlem yapmasında sakınca yoktur" ibaresini içeren durum bildirir rapor onaylanır.
Rapor, Sağlık Bakanlığı e-Rapor Sistemi'ne kaydedilir ve ayrıca karekodlu/ıslak imzalı fiziki nüshası teslim edilir.

Düzenlenen rapora vatandaşlar e-Devlet Kapısı üzerinden "e-İmzalı Durum Bildirir Sağlık Kurulu / Tek Hekim Raporları Sorgulama" hizmeti aracılığıyla anında erişebilmektedir.

Akıl Sağlığı Raporunda Fotoğraf Zorunluluğu

Noterlik Kanunu Yönetmeliği’nin 93. maddesi uyarınca; vasiyetname, gayrimenkul satış vaadi, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi ve ölünceye kadar bakma akdi gibi düzenleme şeklinde yapılması zorunlu işlemlerde ve tapu devirlerinde kullanılacak akli meleke raporlarının fotoğraflı, karekodlu ve resmi onaylı olması zorunludur.

Hastaneye müracaat ederken yanınızda 2 adet biyometrik fotoğraf bulundurmanız gerekir. Rapor alındıktan sonra noterlik ve tapu işlemlerinde kullanılmak üzere ilgililerin yanında ayrıca en az 2 ila 4 adet güncel biyometrik fotoğraf bulunmalıdır.

BİYOMETRİK FOTOĞRAF STANDARDI

Son altı ay içerisinde ICAO standartlarına uygun olarak çekilmiş, 50x60 mm ebatlarında, arka fonu beyaz, desensiz ve net yüz biyometrisini gösteren vesikalık fotoğraf olmalıdır.

Sağlık Raporu Notere ve Tapuya Nasıl İbraz Edilir?

Sağlık Bakanlığı’nın e-Rapor Sistemi üzerinden üretilen raporlar, kurumlar arası dijital entegrasyon ile sorgulanmaktadır:

Noterlikler: Türkiye Noterler Birliği Bilgi Sistemi (TNBBS) entegrasyonuyla ilgilinin T.C. kimlik numarası üzerinden e-İmzalı raporu sistemden çekerek doğrudan işlem kartına bağlar.
Tapu Müdürlükleri: Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi (TAKBİS) üzerinden e-rapor kaydını elektronik ortamda teyit eder.

Elektronik entegrasyon bulunsa dahi, olası sistem kesintileri veya barkod uyuşmazlığı riskine karşı hastaneden alınan ıslak imzalı/mühürlü asıl rapor nüshasının (veya karekodlu e-rapor çıktısının) işlem sırasında memura ibraz edilmek üzere hazır bulundurulması önerilir.

65 Yaş Üzeri Kişilerde Rapor Zorunlu mudur? (Mevzuat ve Uygulama)

Mevzuatımızda yalnızca 65 yaşın doldurulmuş olmasına bağlı otomatik bir akıl sağlığı raporu alma zorunluluğu düzenlenmemiştir. Ancak Noterlik Kanunu Yönetmeliği m. 91 ve Tapu Sicil Tüzüğü m. 18, işlemi gerçekleştiren resmi memura (noter veya tapu müdürüne) ilgilinin temyiz kudretinden şüphe etmesi durumunda hekim raporu talep etme yetki ve sorumluluğunu yüklemiştir.

Uygulamada, işlem sonrasında mirasçılar veya üçüncü kişiler tarafından açılabilecek muhtemel ehliyetsizlik sebebiyle tapu iptali ve tescil ya da vasiyetnamenin iptali davalarında işlemin geçerliliğini korumak ve noter ile tapu idaresinin hukuki sorumluluğunu teminat altına almak amacıyla 65 yaş ve üzeri vatandaşlardan teamülen bu rapor talep edilmektedir.

Hukuki İşlem Öncesi İlgili Rehberler ve Hukuki Destek

Tek hekim durum bildirir raporu ile çok branşlı sağlık kurulu (heyet) raporları arasındaki usul farkları, hangi hallerde heyet raporu aranacağı ve 65 yaş üzerindeki vatandaşlarımızın tasarruf güvenliği için Akli Meleke Raporu Nasıl Alınır? Sağlık Kurulu Raporu ile Arasındaki Hayati Fark Nedir? başlıklı kapsamlı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Raporun taşınmaz satışı, ölünceye kadar bakma sözleşmesi veya vekâletle tapu devri için istendiği durumlarda; işlem öncesi hukuki denetim, belge ve bedel kontrolleri ile risk analizi için İstanbul Tapu Avukatı sayfamızdan profesyonel hukuki destek alabilirsiniz.