Süresiz Nafaka Kalktı mı?

Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla (E.2025/156, K.2026/131) Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesindeki "süresiz olarak" ibaresini iptal etti. Kararın resmî metni

İptal edilen yalnızca iki kelime olduğu için maddenin geri kalanı yerinde duruyor: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, kusuru daha ağır değilse, diğer eşten mali gücü oranında nafaka isteyebilir.

Mahkemeye göre asıl sorun kanunun metninde değil, uygulamasındaydı. Kanun her durumda süresiz nafaka verilmesini zorunlu tutmamasına rağmen Yargıtay kuralı emredici saymış ve hâkime süre belirleme yetkisi tanımamıştı. Kararda örnek olarak gösterilen 2017 tarihli dosyada (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2016/8859, K.2017/14407) yerel mahkeme kısa süren ve çocuksuz bir evlilikte nafakayı iki yılla sınırlamış, Yargıtay ise bu sınırı "kanuna açık aykırılık" sayarak kararı bozmuştu.

Anayasa Mahkemesine göre, bu uygulama yüzünden nafaka ödeyen kişinin, kusursuz olsa bile, hiçbir ölçüt gözetilmeden ömür boyu ödemeye bağlanması Anayasa'nın 2., 5. ve 17. maddelerine aykırıdır. Nafakanın süresini, evliliğin ne kadar sürdüğüne, nafaka alanın yaşına, eğitimine, sağlığına ve kendi geçimini sağlayıp sağlayamayacağına bakarak hâkim belirleyebilmelidir. Bazı durumlarda nafakanın ömür boyu sürmesi de mümkün olmalı, ancak bu durumların neler olduğu kanunda açıkça yazılmalıdır. Mahkeme süreyi kendisi belirlememiş, çerçeveyi çizme işini kanun koyucuya bırakmıştır.

Ortalıkta dolaşan "evlilik kaç yıl sürdüyse nafaka da o kadar" ya da "herkes en fazla beş yıl öder" gibi formüllerin bu yüzden kararda bir karşılığı yok. Bunlar olsa olsa çıkacak kanuna dair tahmin, bir kısmı da düpedüz kulaktan dolma.

Bu ibare Anayasa Mahkemesinin önüne ilk kez de gelmiyor. Mahkeme 2012'de bu ibareye yönelik bir itirazı reddetmişti (E.2011/136, K.2012/72). Bu kez görüş değiştirirken de o karardan sonra Yargıtay uygulamasının değişmemiş olmasını gerekçe gösterdi.

O tarihe kadar 175. madde bugünkü hâliyle uygulanmaya devam edecek. Yargıtay da aylık yoksulluk nafakasına süre sınırı konmasını kabul etmediği için, bu dönemde verilecek boşanma kararlarında nafakanın yine süresiz bağlanması bekleniyor.

Nafakanın süresine ilişkin yeni bir düzenleme yapılması hâlinde, özellikle mevcut kararlara uygulanıp uygulanmayacağını belirleyen geçiş hükümleri önem taşıyacak.

Meclis 30 Haziran 2027'ye kadar bir düzenleme yapmazsa, o tarihten sonra 175. madde "süresiz olarak" ibaresi olmadan uygulanır. Hâkimin bu durumda süre belirleyip belirleyemeyeceğini ve hangi ölçütle belirleyeceğini bugünden kimse kesin olarak söyleyemez; bunu ancak ilk kararlar gösterecek.

Diyelim ki on yıl önce boşandınız ve o günden beri her ay nafaka ödüyorsunuz. Haberi görünce 30 Haziran 2027'ye kadar gün saymaya başlamış olabilirsiniz, ama AYM'nin kararı bu borcu bitirmiyor, çünkü Anayasa'nın 153. maddesine göre iptal kararları geriye yürümez. Kesinleşmiş bir kararla bağlanmış nafaka ne kararın yayımlanmasıyla ne de o tarih gelince kendiliğinden sona erer; o güne kadar birikmiş borç da olduğu gibi kalır.

AYM'nin 2025'te verdiği başka bir karar da aynı sonuca götürüyor (E.2025/91, K.2025/82). O dosyada bir aile mahkemesi, önündeki nafaka artırma ve kaldırma davası sırasında aynı ibarenin iptalini istemişti. AYM ise başvuruyu reddetti, çünkü "süresiz olarak" ifadesi yalnızca boşanma davasında ya da boşanmadan sonraki bir yıl içinde açılan nafaka davasında uygulanıyor; nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması ise 176. maddeye göre değerlendiriliyor. Buna bakarak, iptalin mevcut nafakalar için kendiliğinden yeni bir kaldırma sebebi yaratmayacağı düşünülebilir.

Mevcut kararlara ileride bir süre sınırı getirilmesi ihtimali yine de var, ama bunu belirleyecek olan AYM değil, çıkacak kanunun geçiş hükümleri. O metin ortada yokken "2027'de herkesin nafakası bitiyor" demek, dereyi görmeden paçaları sıvamak olur.

Ödenmeyen nafaka için önce icra takibi gündeme gelir. Alacaklı bununla yetinmeyip icra mahkemesine şikâyette bulunursa, İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesine göre üç aya kadar tazyik hapsine de karar verilebilir. Tazyik baskı demek; Yargıtay'a göre de bu hapsin amacı cezalandırmak değil, ödemeye zorlamaktır ve borç ödendiği anda kişi serbest kalır (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E.2023/9079, K.2023/8937). Tazyik hapsinin koşulları, ödenmesi gereken tutar ve şikâyet süresi somut dosyada ayrıca değerlendirilir; karara karşı kanuni itiraz yolları da incelenebilir.

Nafaka, AYM kararından önce de ömür boyu değişmez bir borç değildi. Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesi, hangi durumda kendiliğinden, hangi durumda mahkeme kararıyla sona ereceğini bugün de ayrı ayrı düzenliyor:

• Kendiliğinden sona erer: Nafaka alan eş yeniden evlenirse ya da taraflardan biri ölürse.
• Mahkeme kararıyla kaldırılır: Nafaka alan eş evlenmeden biriyle evliymiş gibi yaşarsa, yoksulluğu ortadan kalkarsa ya da haysiyetsiz bir hayat sürerse.
• Artırılır veya azaltılır: Tarafların mali durumu değişirse ya da hakkaniyet bunu gerektirirse.

Burada iki taraf için sonuç aynı değil: Nafaka alan eş evlenirse nafaka kendiliğinden biter, ama nafaka ödeyen kişinin evlenmesi ya da yeni bir çocuğunun olması eski hesabı kendiliğinden kapatmaz. Yeni ailenin giderleri ancak bir azaltma davasında, mali durumunuzun değiştiğini gösteren bir sebep olarak değerlendirilebilir.

Kaldırma ya da azaltma talebi kabul edildiğinde karar, kural olarak dava tarihinden itibaren geçerli olur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bunu bir yoksulluk nafakası davasında açıkça belirtmiş ve 1956 tarihli içtihadı birleştirme kararına dayandırmıştır (Yargıtay HGK, E.2018/96, K.2019/1157). Bu davalar aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ise asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Bir işe girmek yoksulluğun sona erdiği anlamına gelmediği için nafaka kendiliğinden kalkmaz. Asgari ücretle çalışmaya başlayan, kirada oturan ve başka geliri olmayan biriyle, aynı maaşı alıp bir de üç dairesinden kira geliri elde eden birinin durumu elbette aynı değildir. Mahkeme de bu farkı görebilmek için SGK kaydıyla yetinmez; gelirin miktarını ve sürekliliğini, mal varlığını, giderleri ve nafaka ödeyenin kendi durumunu birlikte değerlendirir.

Nafaka alan kadının asgari ücretle çalıştığı, buna karşılık nafaka ödeyen eski eşinin düzenli bir gelirinin bulunmadığı davada mahkeme nafakayı kaldırmış, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da 2019 yılında bu kararı onamıştı (E.2017/1013, K.2019/1180). Dolayısıyla eski eşinizin asgari ücretle bir işe girmesi, nafakanın kaldırılması için tek başına yeterli değil; mahkeme, nafaka alan kişinin yoksulluğunun devam edip etmediğini tarafların ekonomik durumlarını birlikte değerlendirerek belirliyor.

Maaş kadar mülk ve kira geliri de önemli. Hukuk Genel Kurulunun yine 2019'da verdiği başka bir kararda (E.2018/96, K.2019/1157), emekli aylığı alan bir kadının babasından kalan arsa için müteahhitle anlaşıp dokuz daire ve dört dükkân alacağı, bunların bir kısmını da teslim aldığı anlaşılınca nafakası kaldırıldı. 2. Hukuk Dairesi de çok sayıda taşınmazdan kira geliri elde eden bir kadının dolar cinsinden nafakasının kaldırılmasını onadı (E.2023/4032, K.2024/5401).

Tek başına kaldırmaz, çünkü kanun eski eşinizin kiminle görüştüğüne değil, evlenmeden evliymiş gibi yaşayıp yaşamadığına bakıyor. Sosyal medyada gördüğünüz bir tatil fotoğrafı bu yüzden tek başına sinirinizi bozmaktan öte bir işe yaramaz; mahkeme birlikteliğin niteliğini ve ortak yaşamın somut koşullarını değerlendirir.

Böyle bir birlikteliği iddia etmek de yetmez, ispatlamak gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2023 tarihli kararına konu dosyada nafaka ödeyen eski eş, kadının başka biriyle birlikte yaşadığını ileri sürmüş, ancak dinlenen tanıklar ne bu birlikteliği ne de kadının o kişinin maddi gücünden yararlandığını gösteremeyince kaldırma talebi reddedilmişti (E.2023/113, K.2023/3376).

Adres kayıtları, ortak kira sözleşmesi, ortak faturalar ve olayları gerçekten görmüş tanıklar bu tür davalarda işinize yarar. Eski eşin telefonuna girmek, hesaplarını karıştırmak ya da onu gizlice takip etmek ise işe yaramadığı gibi başınızı da derde sokar: Hukuka aykırı yolla elde edilen delil davada kullanılamayabilir, üstelik hakkınızda bir de ceza soruşturması başlatılabilir.

Boşanma bir an önce bitsin diye protokoldeki nafakaya "tamam" demiş olabilirsiniz. Bu imza, nafakayı ömür boyu ödemeyi kabul ettiğiniz anlamına gelmiyor, ama ondan kurtulmak istiyorsanız mahkemeden tam olarak ne istediğinizi doğru söylemeniz gerekiyor.

"Bu kadar nafaka ödemek istemiyorum" demekle "eski eşimin yoksulluğu ortadan kalktı" demek kulağa benzer gelse de hukuken aynı şey değil. Yalnızca miktarın değişmesini istiyorsanız Yargıtay, protokolün bir sözleşme olduğunu dikkate alarak daha ağır şartlar arayabiliyor: protokol tarihindeki koşulların olağanüstü biçimde değişmesi, bu değişikliğin önceden öngörülememesi ve ödemenin artık katlanılamaz hâle gelmesi. Yukarıda andığımız 2023 tarihli kararda da bu şartlar ispatlanamadığı için miktarın değiştirilmesi talebinin reddedilmesi gerektiği belirtildi (E.2023/113, K.2023/3376).

Yoksulluğun ortadan kalktığını ileri sürdüğünüzde ise durum değişiyor. Hukuk Genel Kurulu 2019 kararında, protokolle kararlaştırılan nafakanın da bir yoksulluk nafakası olduğunu ve kaldırılma şartlarının bu nedenle 176. maddeye göre belirleneceğini açıkladı (E.2018/96, K.2019/1157). Dava açmadan önce hangi sebebe dayanacağınızı doğru belirlemeniz bu yüzden önemli.

Kanun, yoksulluk nafakasının aylık ödenmesinin yanında bir kerede, yani toptan ödenmesine de imkân tanıyor (TMK m.176/1). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de 2017'de kurulan ve ortak çocuğu olmayan bir evlilikte, tarafların ekonomik durumunu gözeterek aylık nafaka yerine 40.000 TL toptan yoksulluk nafakasına hükmeden Bölge Adliye Mahkemesi kararını onadı (E.2024/956, K.2024/8197).

Yeni kanun beklenirken bu yol, "ömür boyu aylık ödeme" ile "hiç nafaka yok" arasında bir orta yol. Talep edecekseniz tarafların gelirini, mal varlığını, evliliğin süresini ve nafaka isteyen eşin çalışma imkânını belgelerle göstermeniz gerekir. Anlaşmalı boşanmada ise nafakanın miktarı ve nasıl ödeneceği protokolde kararlaştırılır, protokolün de hâkim tarafından uygun bulunması gerekir.

Karar yalnızca boşanan eşe ödenen yoksulluk nafakasıyla ilgili. Çocuk için ödenen iştirak nafakası, boşanma davası sürerken verilen tedbir nafakası ve anne, baba, kardeş gibi aile bireyleri arasındaki yardım nafakası başka hükümlere dayandığından bu karardan etkilenmiyor. Bu nafakalar hakkında nafaka çeşitleri, 18 yaşından büyük çocuğun nafakası ve aile dayanışması nafakası yazılarına bakabilirsiniz.

Aynı kararda hem eşe hem çocuğa nafaka bağlandıysa bunları ayrı ayrı değerlendirmek gerekiyor, çünkü eşin nafakasını etkileyen bir gelişme çocuğun nafakasını kendiliğinden değiştirmez.