Hocaların Hocası Prof. Dr. Halil CİN'in Ardından

Değerli hocamla birbirimizi severdik. Bir gün derste "intizar" kelimesinin anlamını sordu; kimisi "beddua, ah" diye cevaplayınca, ben "beklemek" dediğimde bir anda bana döndü. Kelimenin Arapça kökenini açarak anlattım: örneğin "muntazar haklar", beklenen haklar anlamına gelir ve kökü "intizar"dır, dedim. "Hatta eski türkülerde "Ah leyli ne hal intizarım…" diye Hazreti Müslüm Gürses'in seslendirdiği bir uzun hava vardır; aslında "ah, geceleri ne hallerde beklemekteyim" der, ama halkın çoğu artık bu anlamı bilmez." dedim. Sonra aramızda "itimat ile mutemet" — yani itimat edilen — ve "intizar-muntazar" gibi kök akrabalığı taşıyan kelimeler üzerine kısa bir sohbet geçti; bu da osmanlıcayı bilen hocanın dikkatini iyice çekti. Beni imam hatip mezunu sanmıştı, öyle olmadığımı öğrenince şaşırdı. Bu dil ve kavram donanımım onun hoşuna gitmişti. Sonraki süreçlerde benimle daha fazla ilgilendiğini fark ettim.

Sonraki yıl, üniversiteye yeni gelen birinci sınıf öğrencilerinin "Hukuka Giriş" isimli ilk dersine girdiği sırada kapısı açıktı. Tevafuk o ki, ben de o sırada oradan geçiyordum. Kapının önünden geçtiğimi görünce bana seslendi — üniversite yıllarında hep gömlek giyer, zaman zaman kravat da takardım; hocanın bana hep "Cihat Bey" diye hitap etmesinin bu görünümden mi, yoksa bu edebi sohbetlerden dolayı mı olduğunu açıkçası hiç öğrenemedim. Bizim zamanımızda hocaya karşı saygı ve edep çıtası daha yüksek gibiydi. Halil Hoca o an kapıdan seslendi: "Cihat Bey, bir bakar mısınız?" Sınıfa girdiğimde beni öğrencilere tanıttı ve doğrudan bir teklifte bulundu: "O günkü Hukuka Giriş dersinin ilk bölümünü sen anlat, ben de biraz dinleneyim" dedi ve en arka sıraya geçip oturdu, kürsüyü tamamen bana bıraktı.

O gün bir holdingde çalışırken hukuk fakültesine kaydolma kararımı, bu kararın kendi işlerime ve aile işlerime nasıl yansıdığını, gelecek için kurduğum planları; hukukçuluk kararımı, ceza hukukunu, Türk hukukunu, Roma ve İslam hukukunu ve öz olarak Türk insanının iktibas edilen kanunları bu hengamede nasıl da kendimize uydurduğumuzu sınıfa anlattım. Beklenmedik biçimde profesyonel bir hoca edası bulmuştum kendimde. O dersin, ileride hukuka duyduğum bağlılığın temellerinden birini oluşturduğunu bugün geriye dönüp baktığımda daha net görüyorum. Bana "seneye de bu ilk girişi sen ver" dedi. Ve gerçekten, mezun olmadan önceki son sınıfımda da yeni gelen arkadaşların bu ilk dersine beni soktu. Şimdi vefatını derin bir üzüntüyle öğrenmiş olarak, bana bu unutulmaz anıyı iki kez yaşatarak miras bıraktığını fark ediyorum.

Türk Hukuk Tarihine Katkısı

Halil Cin'in akademik mirasının merkezinde Türk hukuk tarihi durur. Prof. Dr. Gül Akyılmaz ile birlikte kaleme aldığı Türk Hukuk Tarihi adlı eser, İslamiyet öncesi Türk hukukundan Osmanlı hukuk sistemine, gayrimüslimlerin statüsünden miras ve arazi rejimine kadar geniş bir alanı tek bir çatı altında toplayarak, hukuk fakültelerinde kuşaklar boyu başvuru kaynağı hâline geldi. İslam ve Osmanlı hukukunda devlet yapısı üzerine yaptığı çalışmalar, hukuk tarihçiliğini kuru bir kronoloji anlatımından çıkarıp, kurumların işleyiş mantığını açıklayan bir disipline dönüştürme çabasının ürünüydü.